Gürültü Kirliliği

Gürültü Kirliliği

Gürültü kirliliği ve etkilerinin klinik sonuçları ile çalışan bir odyoloji uzmanı olarak hazır gündeme gelmişken konuyla ilgili kısa bir bilgi vermenin uygun olacağını düşündüm. Bu mesajin devamında gürültü ve işitme sistemimizde neden olduğu etkiler ve korunma yöntemlerine çok kısa değinilmiştir. İlgilenenler okumaya devam edebilir.

Yaşadığımız dünyada belki gürültüsüz bir ortamda yaşamak, gürültüyü yok etmek hemen hemen olanaksız olabilir, ancak gürültünün insan ve çevre sağlığı üzerindeki etkilerini kontrol altına alıp, en aza indirmek mümkündür. Kontrol altına alınmalıdır çünkü belli bir şiddetin üzerindeki gürültü, iç kulağa zarar vermekte, otonom sinir sistemi ve hormonlar üzerinde olumsuz etkiler yaratmakta, dikkati, algıyı, konsantrasyonu ve belleği olumsuz yönde etkileyebilmekte, uykusuzluk ve yorgunluk şikayetlerine neden olabilmektedir.

Şikayet ettiğimiz gürültüler durağan, dalgalanmalar şeklinde, kesikli ya da patlamalar tarzında olabilir. Kişi, belli bir şiddetin üzerindeki gürültüye, belli bir süre maruz kaldığı zaman, iç kulakta meydana gelen hasar, işitme kaybı şeklinde ortaya çıkar. İşitme kayıpları gürültünün tipine ve gürültüye maruz kalınan süreye bağlı olarak, birkaç dakika, birkaç saat ya da birkaç gün süren geçici işitme kayıplari olabileceği gibi, kişinin yaşamı boyunca sürecek kalıcı türde işitme kaybı olabilir.

Araştırmalar, geçici işitme kayıplarında gürültünün kesilmesinden iki dakika kadar sonra 25 dB ya da daha az işitme kaybının ortaya çıktığını göstermektedir. Ayrıca günde 8 saat, haftada 5 gün bir bağırma sesinden daha yüksek şiddette olmayan durağan gürültüye yıllarca maruz kalan kişilerde ise kalıcı işitme kayıpları olabileceği şaşırtıcı gelebilir. Ancak araştırmalar bu tür kayıplarla, ani patlamalar tarzındaki gürültüye maruz kalma sonucu ortaya çıkan işitme kayıplarının benzer özellikler taşıdığını göstermektedir.

Gürültünün iç kulakta yaratttığı deÄŸiÅŸiklikler kalıcı iÅŸitme kayıplarına yol açabilir. İç kulak, hem iÅŸitme organı kokleayi hem de denge organı vestibulu içerir. Koklea periferal iÅŸitmenin son organıdır ve iÅŸitmenin temel taÅŸları olan tüy hücrelerini korti organı adı verilen bir yapı içinde muhafaza eder. Ses uyaranına cevaben, bu tüy hücrelerinde meydana gelen dalgalanmalar, bu hücrelerle iliÅŸkili olan iÅŸitme sinirinin lifleri tarafından alınarak merkeze yani beyne iletilir. Gürültünün iç kulaktaki etkileri de bu tüy hücrelerinin harabiyeti ÅŸeklinde ortaya çıkar. Akustik travma çok yüksek ÅŸiddetteki ani patlama tarzındaki gürültüye maruz kalma sonucu ortaya çıkmaktadır. Akustik travmada ses ÅŸiddeti iç kulaktaki yapıların mekanik sinirlerini zorlamada ve hatta korti organı yırtılarak kokleadan ayrılabilmektedir. Çok yüksek ÅŸiddetteki ani gürültüye maruz kalan bu kiÅŸilerde kulak zarı ve orta kulak kemikcikleri de hasar görebilmektedir. İç kulaktaki fizyolojik harabiyetin davranıştaki ilk ve en belirgin etkisi iÅŸitme eÄŸrisinde daha tiz, ince seslerin yer aldığı ve özellikle 4000 Hz içeren yüksek frekanslarda elde edilen eÅŸik düşmesidir, iÅŸitme kaybıdır. Gürültüye maruz kalma süresi uzadıkça bu kayıp konuÅŸma seslerininin %80′nini içeren frekansları (3000, 2000, 1000 ve hatta 500 Hz) da etkileyebilmektedir.

Dolayısıyla gürültüye maruz kalmanın süresi uzadıkça, iç kulaktaki harabiyetin işitme üzerindeki etkileri de iletişimi etkileyecek düzeye ulaşmaktadır. Gürültüye bağlı olarak ortaya çıkan işitme kayıplarının en önemli belirtisi, geri plan gürültüsü olan ortamlarda kişinin konuşmaları anlamada yaşadığı güçlüktür. Oysa normal işiten kulaklarda geri plan gürültüsü konuşma sinyali ile aynı şiddette olduğunda bile benzer güçlükler yaşanmaz.

Gürültüye bağlı olarak ortaya çıkan işitme kayıplarının neden olduğu diğer problemlere saatin tiktakları, yan odada çalan telefonun sesi, bazı kapı zilleri gibi seslerin duyulamamasını, özellikle arkası dönük ve uzakta konuşan kişilerin söylediklerinin anlaşılamamasını örnek verebiliriz.

Bu noktada sorulması gereken soru; neden bu tehlikeyi zamanında farkedip engelleyemediÄŸimiz olmalıdır (Örnegin, iÅŸveren tarafından saÄŸlandığı halde neden çalışanlar koruyucu kulaklık ya da tıkaç kullanmazlar? Ya da eÄŸlence yerlerinde “müzik” nitelemesi ile gürültü yapılır?). Bunun birçok nedeni olabilir. En önemli neden, tehlike algımızın acı ile iliÅŸkili olmasıdır. Kokleada acı reseptörleri yoktur, yani koklea acı çekmez, kokleada meydana gelen harabiyet aÄŸrı yapmaz, iÅŸte bu nedenle gürültü bir tehlike olarak algılanmaz, ve gürültüye maruz kalma devam edebilir. (Acı ancak 130 dB aÅŸan ani patlama tarzındaki gürültülerde hissedilir, ancak gürültüye baÄŸlı iÅŸitme kayıpları daha düşük seviyede, uzun süreli maruz kalmalarda ortaya çıkar). Ä°kinci bir neden; bu konudaki bilgi ve veri eksikliÄŸidir. Gürültü ve etkileri ile ilgili yeterli bilgimiz olmadığı zaman onun olumsuz etkilerinden kaçınmak da güçleÅŸir. Ayrıca bu tür gürültülü yerlere kiÅŸiler bir iÅŸitme taramasından geçirilmeden alındıklarında (veri eksikliÄŸi) ortaya çıkabilecek iÅŸitme kayıplarının nedenini sadece gürültüye baÄŸlamak da saÄŸlıklı olmaz. Bu tür iÅŸitme kayıplarını ilk ortaya çıktığı zaman farketmek çok zordur. Bu nedenle özellikle gürültülü iÅŸlerde çalışanların periodik iÅŸitme testlerinin yapılması ve koruma tekniklerinin kullanılmasının saÄŸlanması çok önemlidir. Ayrıca gürültü-vibrasyon ve ilaç etkileÅŸiminin en fazla olumsuz etkiyi yarattığı da bilinmektedir. Yani Sn. Mirata’nin örneklediÄŸi koÅŸulda çalışan kiÅŸi bir de günde iki aspirin içiyorsa sadece yüksek ÅŸiddette gürültüye maruz kalan kiÅŸiden daha fazla olumsuz etki altında olacaktır (Aspirinin özellikle hassasiyeti olan kiÅŸilerde iç kulak tüy hücrelerinde olumsuz etki yarattığı bilinmektedir).

O halde öncelikle koruma ve önleme çalışmalarının gündeme getirilmesi gereklidir. Gürültülü iÅŸ yerlerinde çalışanların trafikte emniyet kemerine, özel yaÅŸamlarında AIDS tehlikesine “bize birÅŸey olmaz” mantığı ile omuz silkenlerin düştüğü yanılgıya düşmemeleri için eÄŸitilmeleri ve koruyucu kullanmaya (gerekirse) zorlanmaları çok önemlidir.

Gürültülü işyerlerinde koruma programlarına gereksinim şu durumlarda ortaya çıkar. Gürültülü bir işyerinde iletişimde güçlük yaşanıyorsa, çalışanlar mesai saati sonunda kulak çınlamasından, baş ağrılarından şikayet ediyorlarsa ve konuşma seslerinin kalitesinde farklılıklar algılıyorlarsa ve en önemlisi işyerindeki gürültü şiddeti uluslararası standard olan 85 dBA değerinin üzerinde ise koruma programlarının devreye girmesi gerekir. Bu işyerlerinde gürültü ölçümü Sound Level Metre dediğimiz Ses Seviyesi Ölçüm araçları ile yapılır. Ancak Ortam gürültüsünün kişi üzerindeki etkilerini ölçmek için kişisel gürültü dosimetresi kullanmak en yararlı yöntemdir. Bu tür işyerlerinde kullanılacak programlar, mutlaka gürültüye maruz kalma süresinin azaltılmasını, gürültünün kontrolunu, işitmenin değerlendirilmesini ve işveren ve çalışanların konu ile ilgili bilgilendirilmelerini içermelidir.

Gürültü kirliliÄŸine maruz kalma süresi ortam gürültü ÅŸiddetinin uluslararası standartı aÅŸtığı her 5 dB için çalışma süresinin yarıya indirilmesi, ve çalışma saatlerinin deÄŸiÅŸik olması ve vardiya usulü çalışma ile yapılır. ÖrneÄŸin uluslararası standard 80 dBA deÄŸerinde çalışma süresi 7.5 saat olarak belirlenmiÅŸtir. Bu deÄŸer 85 dBA’da 4 saat çalışma süresine, 90 dBA’da ise 2 saate indirilmelidir.

Gürültü kirliliği kontrolü ise iki şekilde yapılabilir, mekanda yapılacak değişiklikler ve kişinin uygulayacağı koruma yöntemleri. Mekanda yapılacak değişiklikler akustik mühendisleri ile ortak çalışmayı gerektirmektedir. Gürültünün kaynağında azaltılması veya kaynak ile alıcı arasına engelleyici bariyerlerin yerleştirilmesi ve aradaki mesafenin uzatılması etkili yöntemler olabilir.

Gürültü kirliliÄŸinin kontrolünde kiÅŸininin alabileceÄŸi önlemler; koruyucu kulak tıkacı ve ear muff dediÄŸimiz kulaklıkların kullanılması ÅŸeklinde olabilir. Kulak tıkaçları; küçük ve kolay taşınır olmaları, kullanımının kask kullanımını etkilememesi ve ucuz olması nedeniyle tercih edilmelerine raÄŸmen gürültüyü azaltımı açısından çok da etkili deÄŸillerdir. Kulaklıklar kullanım zorluÄŸu yaratabilir ve daha pahalıdır ama daha iyi koruma saÄŸlarlar. En etkili koruma yöntemi de hem tıkacın hem de kulaklıkların beraber kullanıldığı durumlardır. Gürültülü iÅŸyerlerinde eleman alınırken mutlaka iÅŸitme testlerinin yapılmasına özen gösterilmelidir. Her yıl tekrarlanan iÅŸitme testlerinde 10 dB’lik eÅŸik deÄŸiÅŸimleri önemli bir bulgu olarak deÄŸerlendirilmeli ve hemen iÅŸitmenin korunması yöntemleri devreye sokulmalıdır. Ayrıca iÅŸveren ve çalışanlar gürültü ve etkileri konularında bilgilendirilmelidirler.

ştır.