Ergenlik ve Büyüme Hormonu Eksikliği

ERGENLÄ°K NEDÄ°R?

Ergenlik çocuktan eriÅŸkinliÄŸe geçiÅŸ süreci olarak tanımlanır. Bu geçiÅŸ dönemi cinsel özelliklerin geliÅŸimini, büyüme atılımını ve çocuk doÄŸurma kabiliyetinin kazanılmasını kapsar. Bu dönem ortalama olarak kızlarda 11 ve erkeklerde 12 yaşında, beyin tarafından salgılanan dolaşımdaki hormonlarda deÄŸiÅŸim ile baÅŸlar. Tek başına (izole) büyüme hormon eksikliÄŸi (BHE) olan ya da çoÄŸul hipofiz hormonu eksikliÄŸi olan (ÇHHE) ergenlerde, ergenlik gecikebilir ya da hiç baÅŸlamayabilir. ErgenliÄŸin baÅŸlatılması için bu çocukların bir uzman tarafından tedavi edilmeleri gerekir.

BHE Ä°LE GECÄ°KMÄ°Åž ERGENLÄ°K ARASINDAKÄ° Ä°LÄ°ÅžKÄ° NEDÄ°R?

Tek başına BHE’li çocukların yaklaşık olarak yarısında ergenlik geliÅŸimini etkileyen hormonlarda bazı eksiklikler vardır. BHE’li çocukların ergenlik dönemine daha geç girme eÄŸilimleri olduÄŸundan bu duruma tanı koymak zordur. Bununla beraber artık çocuÄŸun kendi yaşıtları ile aynı dönemde ergenliÄŸe girmesi gerektiÄŸi önerilmektedir. Buna baÄŸlı olarak ergenliÄŸin normal zamanda baÅŸlamaması durumunda ergenlik tedavi ile baÅŸlatılmalıdır. Her ziyarette doktorunuz vücudunuzun ergenlikte nasıl geliÅŸtiÄŸi ve büyüdüÄŸünü kontrol edecektir.

ÇHHE’LÄ° ÇOCUKLARDA ERGENLÄ°K HAKKINDA BÄ°LGÄ° VEREBÄ°LÄ°R MÄ°SÄ°NÄ°Z?

ÇHHE’li çocukların büyüme hormonu eksikliÄŸinin yanı sıra neredeyse daima ergenliÄŸin baÅŸlaması için tedaviye ihtiyaçları vardır. Tek başına BHE’de olduÄŸu gibi ergenlik doÄŸal olarak baÅŸlaması gereken zamana yakın bir zamanda uyarılmalıdır. Amaç estrojen hormonu (kızlarda) ve testosteron hormonu (erkeklerde) düzeylerinin yavaÅŸ yavaÅŸ artırılarak doÄŸal sürecin taklit edilmesidir. Tedavi çoÄŸu zaman ergenlikte görülen normal deÄŸiÅŸimlerin ortaya çıkmasını saÄŸlar fakat doÄŸurganlığın saÄŸlanması daha zor olabilir. DoÄŸurganlığın elde edilmesi için daha karmaşık tedavi gerekebilir.

ERGENLİĞİ HANGİ HORMONLAR ETKİLER?

Beyinde ergenliÄŸin baÅŸlatılmasından sorumlu iki bölge vardır. Bunlardan biri hipotalamus ve diÄŸeri de hipofiz bezidir. Ergenlik, beyindeki bu iki bölgenin her ikisinin de Gonadotropinler adı verilen hormonları üretmesi ile baÅŸlar.
Gonadotropinler erkek çocuÄŸun testislerinde sperm üretimini ve kız çocuÄŸun yumurtalıklarında yumurta üretimini baÅŸlatır. Takiben testisler ve yumurtalar kendi hormonlarını yüksek düzeyde üretmeye baÅŸlarlar. Bu hormonlar erkek ve kadınlarda cinsel deÄŸiÅŸimlere neden olan cinsiyet hormonlarıdır.

En önemli erkek hormonu, yüz ve vücutta kıllanmaya, kasların geliÅŸimi ve penisin büyümesine neden olan testosterondur. En önemli kadın hormonu meme geliÅŸimini saÄŸlayan estrojendir.

ERGENLÄ°K GECÄ°KMESÄ° YA DA OLMAMASI NASIL TEDAVÄ° EDÄ°LÄ°R?

ErgenliÄŸe baÄŸlı deÄŸiÅŸimlerin normal bir yaÅŸta baÅŸlatılması önemlidir. Normal ergenlikte deÄŸiÅŸimler 3 ay ile 5 sene arasında deÄŸiÅŸen bir zaman sürecinde yavaÅŸ yavaÅŸ ortaya çıkar. Bu nedenle tedavi ergenliÄŸin normal süreç ve zamanlamasını taklit eder. ErgenliÄŸin gecikmesi ya da olmamasının ayrı ayrı olarak fakat aÅŸağıdaki sırada tedavi edilen iki yönü vardır:

• Cinsel özelliklerin geliÅŸimi: Kızlarda memelerin büyümesi ve genital bölgede kıllanma. Erkeklerde peniste büyüme, yüz ve vücutta kıllanma ve kas geliÅŸiminde artma.
• DoÄŸurganlık: Genelde daha ileri bir yaÅŸta ve cinsel özelliklerin uyarılması tamamlandıktan sonra tedavi edilir.

ERKEKLERE TEDAVÄ° NASIL YAPILIR?

Erkeklerde cinsel özelliklerin geliÅŸimini baÅŸlatmak için uygun tedavi testosterondur. Tedaviye düÅŸük dozda baÅŸlanır ve ergenliÄŸin ilerlemesine baÄŸlı olarak doz yavaÅŸ yavaÅŸ artırılır. Tedavi 3 – 4 sene boyunca uzun etkili iÄŸne olarak ayda ya da altı haftada bir ya da her gece alınan kapsül ÅŸeklinde uygulanır.
Testosteron tedavisi penisin büyümesini saÄŸlar ve kıllanmayı uyarır fakat testislerin büyümesi üzerinde bir etkisi yoktur.
Testosteron iÄŸnelerinin en büyük zorluklarından bir tanesi cinsel istekte ve ereksiyon sıklığında artmaya neden olmasıdır. Bu tip etkiler duysal sorunlara neden olabilir. Bu tip sorunların ortaya çıkması durumunda doktorunuz ya da hemÅŸirenize danışın.
DoÄŸurganlık tedavisi için haftada üç kere kas içine koriyonik gonadotropin iÄŸneleri yapılır. Bu iÄŸneler testislerin büyümesini ve sperm üretimini uyarır. DiÄŸer bir seçenek olarak gonadotropin salgılatıcı hormon tedavisi uygulanabilir. DoÄŸurganlığı uyaran tedavi yalnızca bireyin doÄŸurgan olmak istediÄŸi süre boyunca uygulanır. Bu sürenin sonunda cinsel özelliklerin korunması için testosteron tedavisine tekrar baÅŸlanır.

KIZLARA TEDAVÄ° NASIL YAPILIR?

Kızlarda cinsel özelliklerin geliÅŸimini baÅŸlatmak için tedavi estrojendir. Tedaviye düÅŸük dozda baÅŸlanır ve ergenliÄŸin ilerlemesine baÄŸlı olarak doz yavaÅŸ yavaÅŸ artırılır. Tedavi 3 ila 4 sene süre ile tablet ya da cilde yapıştırılan bant olarak uygulanır. Düzenli adet döngüsünün baÅŸlamasını uyarmak için devam etmekte olan estrojen tedavisine progesteron tedavisi eklenir. Bu tedavi rahmin saÄŸlıklı olması için çok önemlidir. Ayrıca hormon yerine koyma tedavisinin uygulanmaması osteoporoz riskini artırabilir. Kombine estrojen ve progesteron tedavisi günlük tablet olarak uygulanır.

Yumurta üreten düzenli adet döngüsünün uyarılması daha zordur. Yumurta üretmesi için yumurtaların gonadotropin tedavisi yolu ile uyarılması gerekir. Fakat bu tedavinin bazı yan etkileri vardır. Uzman doktorunuz sizi bu yan etkiler hakkında bilgilendirecektir.

Ä°ZLEM TEDAVÄ°SÄ° NEDÄ°R?

Genç bir yetiÅŸkin olarak tedavinizden bir pediyatrik endokrinolog sorumlu olacak ve size doÄŸurganlık ve cinsel iÅŸlevlilik hakkında bilgi verecektir. DoÄŸurganlık tayini için erkeklerde sperm sayımı yapılması gerekli olacaktır. Genelde bu analiz tedaviye bir yetiÅŸkin kliniÄŸinde devam edilmesine baÅŸlandıktan sonra yapılır.
Hasta, yetiÅŸkinlikte olası tedavi hakkında bilgi için bir yetiÅŸkin endokrinolog uzmanına yönlendirilmelidir. YetiÅŸkinlikte büyüme hormonu tedavisinin çocuklukta BHE tanısı konmuÅŸ hastalarda yararlı olduÄŸunu gösteren kanıt mevcuttur. Uzman doktorunuz sizi bu yararlar hakkında bilgilendirecektir.